जळगाव l वास्तव पोस्ट न्यूज नेटवर्क
गांधी रिसर्च फाऊंडेशनतर्फे २६ ते २८ मार्च २०२६ दरम्यान ‘२१ व्या शतकातील गांधी: एक चौकशी’ या विषयावर तीन दिवसीय गोलमेज परिषदेचे आयोजन करण्यात आले होते. गांधी तीर्थ संकुलातील खान अब्दुल गफ्फार खान सभागृहात पार पडलेल्या या चर्चासत्रात गांधीजींच्या विचारांची समकालीन प्रासंगिकता आणि त्यांच्या जीवनशैलीचे पुनर्संकल्पन यावर सखोल खल करण्यात आला.
आत्मपरीक्षण आणि संवादाचे व्यासपीठ
या चर्चासत्राची संकल्पना फाऊंडेशनचे सहायक प्राध्यापक बरुण मित्रा यांच्या विचारप्रवर्तक निबंधांवर आधारित होती. सुरुवातीला बरुण मित्रा यांनी स्पष्ट केले की, हा संवाद केवळ भूतकाळातील गांधींची पुनरावृत्ती करण्यासाठी नसून, आजच्या काळातील गुंतागुंतीच्या आव्हानांना गांधीवादी दृष्टिकोनातून समजून घेण्यासाठी आहे. व्यक्ती आणि समुदाय राज्यावर अवलंबून न राहता स्वतःची नैतिक स्वायत्तता कशी मिळवू शकतात, हा या चर्चेचा मुख्य केंद्रबिंदू होता.
कायद्याचे राज्य आणि सामाजिक मूल्ये
तीन दिवसांच्या सत्रात सत्य, अहिंसा, राजकारण, कायदा आणि नैतिकता यावर विद्वानांनी मते मांडली. कायद्याचे राज्य हे केवळ संस्थांमार्फत नव्हे, तर समाजाच्या आंतरिक मूल्यांमधून चालते, असा सूर या चर्चेतून उमटला. गेल्या शतकात कायदेशीर चौकटीचा विस्तार झाल्याने समाजाची स्वायत्तता कमी झाली असून, ती पुन्हा मिळवण्यासाठी गांधीजींची ‘स्वराज्य’ संकल्पना आजही महत्त्वाची असल्याचे नमूद करण्यात आले.
विविध क्षेत्रातील मान्यवरांची उपस्थिती
या परिषदेत देशाच्या विविध भागांतून आलेले तज्ज्ञ सहभागी झाले होते. यामध्ये कृष्णा गांधी (झाशी), राज चेरुबल (चेन्नई), सुनील जोसेफ (कोचीन), मनीष शर्मा (चंदीगढ), कुमार आनंद (दिल्ली), अंशू चौधरी (दिल्ली), तालीम अख्तर (दिल्ली), पार्थ शाह (दिल्ली) यांचा समावेश होता. तसेच फाऊंडेशनचे संचालक सुदर्शन अय्यंगार, गीता धर्मपाल, अब्दुलभाई आणि अश्विन झाला यांची प्रमुख उपस्थिती होती.
चर्चेतील महत्त्वाचे मुद्दे
आरक्षण आणि प्रतिनिधित्व: पुणे करारानंतर वाढलेले प्रतिनिधित्व आणि वंचित गटांना मिळालेल्या संधींचे ऐतिहासिक विश्लेषण करण्यात आले. तसेच, आधुनिक स्पर्धेच्या युगात आरक्षण प्रणालीच्या दीर्घकालीन परिणामांवर पुनर्विचाराची गरज व्यक्त करण्यात आली.
राज्य संस्था आणि समुदाय: आधुनिक व्यवस्थेत व्यक्ती आणि राज्य यांच्यातील सामाजिक संस्था कमकुवत झाल्याने राज्याचे सामर्थ्य वाढले आहे. याउलट, गांधीजींच्या मते राजकारणाचा उद्देश सत्ता मिळवणे नसून समाजाची सुप्त शक्ती जागृत करणे हा होता.
अहिंसा एक साधन: अहिंसा हे केवळ नैतिक तत्त्व नसून समाजाला संघटित आणि सक्षम करण्याचे प्रभावी साधन असल्याचे अधोरेखित झाले.
एकूणच हे चर्चासत्र केवळ बौद्धिक वादापुरते मर्यादित न राहता, सहभागींना त्यांच्या पारंपरिक चौकटीतून बाहेर काढून आत्मपरीक्षण करण्यास प्रवृत्त करणारे ठरले. २१ व्या शतकातील समस्यांवर गांधीजींचे विचार एका नव्या आणि व्यावहारिक रूपात मांडण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून झाला.
