वास्तव पोस्ट : भारतामध्ये आदिवासी समुदाय हा एक महत्त्वपूर्ण घटक असून अनेक राज्यांमध्ये त्यांचा मतदान प्रक्रियेवर लक्षणीय प्रभाव आहे. परंतु, अनेकदा आदिवासी समुदायाच्या मतदानाच्या वेळेस पैसे घेऊन मतदान करतात, अशा गैरसमजा कडे पाहिले जाते. हा गैरसमज आदिवासी समुदायाविषयी एक चुकीचा दृष्टिकोन निर्माण करतो, जो त्यांच्या योगदानाचे महत्त्व कमी करतो. या लेखामध्ये आपण आदिवासी समुदायाच्या मतदान प्रक्रियेतील खऱ्या अनुभवांवर आणि त्यांच्या राजकीय निर्णय प्रक्रियेवर विचार करणार आहोत.
◆ आदिवासी समुदायाचे मतदानातील भूमिका आणि इतिहास
भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर अनेक आदिवासी भागांत सरकारच्या विविध योजना, विकासात्मक प्रकल्प आणि सुविधांची कमतरता होती. त्यामुळे आदिवासी समुदायाला राजकीय प्रक्रियेपासून अलिप्त ठेवले गेले. मात्र, गेल्या काही दशकांत आदिवासी समुदायाचा राजकीय सहभाग वाढत आहे. शिक्षणाच्या प्रसारामुळे आणि जागरुकतेच्या चळवळींमुळे आदिवासी समुदाय आता अधिक जागृत झाला आहे.
◆ पैसे घेऊन मतदान करणे: गैरसमजाची मुळे
आदिवासी समुदाय पैसे घेऊन मतदान करतो, हा गैरसमज काही खास कारणांमुळे निर्माण झाला आहे:
- अर्थसहाय्याचा अभाव आणि आर्थिक दुर्बलता:
आदिवासी समाजातील अनेक लोक आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल असल्यामुळे राजकीय पक्ष किंवा उमेदवार त्यांना पैसे, वस्त्र, अन्नधान्य अशा स्वरूपात मदत देतात. त्यामुळे बाहेरील लोकांना वाटते की आदिवासी समुदाय आर्थिक लाभ घेऊन मतदान करतो. पण ही मदत त्यांच्याकडून मत मिळवण्याच्या उद्देशाने दिली जात असल्याचे त्यांना चांगलेच माहीत असते. - आदिवासी समाजाविषयीची चुकीची धारणा:
आदिवासी समाजातील जीवनशैली, त्यांची भाषा आणि परंपरा मुख्य प्रवाहाच्या समाजापेक्षा वेगळी आहे. त्यामुळे बाहेरच्या लोकांना वाटते की आदिवासी समाज राजकीय दृष्टिकोनातून कमी जागरूक आहे. मात्र, ही धारणा चुकीची आहे. - राजकीय पक्षांच्या प्रचारात आर्थिक मदतीचा वापर:
राजकीय पक्ष अनेकदा आदिवासी भागात प्रचार करताना आर्थिक मदतीच्या नावाखाली मदत वाटप करतात. काही पक्ष मदतीच्या आधारे मतदारांना आकर्षित करण्याचा प्रयत्न करतात. परंतु, आदिवासी समुदाय हा फक्त पैशांसाठी मतदान करतो असा अर्थ त्यातून निघत नाही.
◆ आदिवासी समाजाच्या मतदान निर्णयामागील कारणे
आदिवासी समाज मतदान करताना अनेक घटकांचा विचार करतो, ज्यामुळे पैसे घेऊन मतदान करणारा समाज ही धारणा चुकीची ठरते:
- भू-संपत्तीचे अधिकार:
आदिवासी समाजासाठी जमिनीचे आणि जंगलाचे अधिकार अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. कोणत्याही राजकीय पक्षाने त्यांचे जमीन आणि जंगल अधिकार सुरक्षित ठेवण्याचे वचन दिल्यास तो पक्ष त्यांच्यात लोकप्रिय ठरतो. यावरून स्पष्ट होते की, आदिवासी समुदाय त्यांच्या हक्कांसाठी जागरूक असून, पैसा हे त्यांचे एकमेव निकष नाही. - शासनाच्या योजना आणि लाभ:
आदिवासी समाज विविध सरकारी योजनांचा लाभ घेत असतो, जसे की आरोग्य सेवा, शिक्षण, आणि रोजगार योजना. कोणता पक्ष त्यांच्या समस्या अधिक चांगल्या प्रकारे सोडवू शकेल हे ओळखून मतदानाचा निर्णय घेतला जातो. - सांस्कृतिक आणि परंपरागत मुद्दे:
आदिवासी समाजातील लोक त्यांची सांस्कृतिक ओळख आणि परंपरा जपण्याबद्दल जागरूक असतात. कोणत्याही राजकीय पक्षाने त्यांच्या संस्कृतीची मान्यता राखण्याचे वचन दिल्यास ते त्या पक्षाला मत देण्याची शक्यता असते. - नेतृत्वावर विश्वास: आदिवासी समुदाय आपला नेता ओळखण्यात कुशल आहे. आदिवासी नेत्यांनी त्यांच्या समुदायासाठी काम केले असेल, तर त्या नेत्याकडे आदिवासी समाजाचा कल असतो.
गैरसमजाचा परिणाम आणि त्यावर उपाय
पैसे घेऊन मतदान करणारा आदिवासी समुदायाचा चुकीचा समज काढून टाकणे महत्त्वाचे आहे कारण:
- समाजाची नकारात्मक छबी तयार होते:
पैशासाठी मत देणारे असे म्हणून आदिवासी समाजाचे चित्रण केले जाते. यामुळे आदिवासी समाजाच्या कर्तृत्वाचा अनादर होतो.
- राजकीय फूट पडण्याची शक्यता:
जर हा गैरसमज कायम राहिला तर राजकीय नेतृत्व आणि आदिवासी समुदाय यांच्यात फूट पडण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे आदिवासी समुदायाचे हित साधता येणार नाही.
◆ उपाय
- शिक्षण आणि जनजागृती:
आदिवासी भागात अधिक जनजागृती करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून बाहेरील लोक त्यांच्या समाजाविषयी योग्य माहिती मिळवू शकतील. त्यासाठी मीडिया आणि सामाजिक संस्था एकत्र येऊन कार्यक्रम राबवू शकतात. - संवाद साधणे:
आदिवासी नेत्यांना आणि सामुदायिक संस्थांना मुख्य प्रवाहाशी संवाद साधण्याची संधी द्यायला हवी, ज्यामुळे त्यांचा पक्षीय विश्वास आणि मत ठरवण्याची भूमिका अधिक स्पष्ट होईल. - प्रत्येकाच्या मताचा आदर:
कोणत्याही व्यक्तीचा मतदानाचा निर्णय त्याच्या आंतरिक आणि बाह्य कारणांवर आधारित असतो, त्यामुळे प्रत्येकाच्या मताचा आदर करणे गरजेचे आहे.
- निष्कर्ष
आदिवासी समुदाय हा भारताच्या राजकीय प्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण घटक आहे. त्यांची मतप्रणाली आणि राजकीय निर्णय प्रक्रिया खूपच विचारपूर्वक असते. पैसे घेऊन मतदान करणारे असे चित्रण त्यांचा अपमानच आहे. आदिवासी समुदाय जागरूक आहे आणि त्यांचे मत त्यांचे सांस्कृतिक आणि सामाजिक मुद्द्यांवर आधारित असते. त्यामुळे सर्व स्तरावर आदिवासी समुदायाविषयी योग्य दृष्टिकोन ठेवणे आणि त्यांच्या मतांचा आदर करणे हीच खरी आवश्यकता आहे.
