जळगाव l वास्तव पोस्ट : “शांतता ही केवळ दोन देशांमधील युद्धाचा अभाव नसून, ती सामाजिक न्याय, निसर्गाचा समतोल आणि मानवी संवादातून उभी राहणारी एक निरंतर प्रक्रिया आहे. या प्रक्रियेत आजच्या तरुण पिढीचा सक्रिय सहभाग हाच उद्याच्या शाश्वत जगाचा पाया ठरेल,” असे प्रतिपादन जैन हिल्स येथे सुरू असलेल्या ‘पीस बिल्डर्स फोरम इंडिया’ च्या राष्ट्रीय बैठकीत विविध वक्त्यांनी केले.
गांधी रिसर्च फाउंडेशन (GRF) आणि एकता परिषद यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित ही तीन दिवसीय परिषद ८ मार्चपासून जैन हिल्सच्या निसर्गरम्य परिसरात सुरू आहे. परिषदेच्या तिसऱ्या दिवशी देश-विदेशातील शांतीदूत, पर्यावरण तज्ज्ञ आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांनी ‘हवामान बदल’ आणि ‘अहिंसक अर्थव्यवस्था’ या विषयांवर सखोल चर्चा केली.
संघर्षग्रस्त भागातील हृदयद्रावक अनुभव
“वर्किंग इन कॉन्फ्लिक्ट रिजन” (संघर्षग्रस्त भागात कार्य) या विशेष सत्रात काश्मीर, मणिपूर, नागालँड आणि नक्षलग्रस्त भागातून आलेल्या प्रतिनिधींनी आपले अनुभव मांडले. मणिपूरमधील हिंसाचारानंतर तेथील मदत छावण्यांमध्ये लहान मुलांसाठी राबवण्यात येणारे उपक्रम, त्यांना दिली जाणारी पुस्तके, खेळ आणि वैद्यकीय मदतीची माहिती यावेळी देण्यात आली. “जमीन अधिकार आणि सामाजिक न्याय मिळाल्याशिवाय खरी शांतता प्रस्थापित होऊ शकत नाही,” असा सूर या सत्रात उमटला. वाढते जागतिक सैन्यीकरण पर्यावरणाचा ऱ्हास करत असल्याबद्दलही यावेळी चिंता व्यक्त करण्यात आली.
गांधीवादी अर्थशास्त्राचा आधार: ‘इकोनॉमी ऑफ परमानन्स’
दुसऱ्या सत्रात बोलताना वक्त्यांनी अहिंसक अर्थव्यवस्थेच्या गरजेवर भर दिला. प्रसिद्ध गांधीवादी अर्थशास्त्रज्ञ जे.सी. कुमारप्पा यांच्या “इकोनॉमी ऑफ परमानन्स” (शाश्वत अर्थव्यवस्था) या संकल्पनेचा संदर्भ देत, निसर्ग आणि मानवी जीवन यांचा समतोल राखणारी अर्थव्यवस्था ही काळाची गरज असल्याचे सांगण्यात आले. केवळ नफ्याचा विचार न करता सामाजिक हिताचा विचार करणारी अर्थव्यवस्थाच हिंसा कमी करू शकते, असे मत व्यक्त झाले.
युवा कार्यकर्त्यांचे प्रभावी सादरीकरण
या परिषदेत युवा प्रतिनिधींच्या अनुभवांनी सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले:
- सुप्रित (मैसूर): बेंगळुरूसारख्या महानगरातून पुन्हा आपल्या मातीकडे परतलेल्या सुप्रित यांनी ‘नई तालीम’, सेंद्रिय शेती आणि जैवविविधता संरक्षणाच्या माध्यमातून “ड्रीम व्हिलेज २०४७” ही संकल्पना कशी प्रत्यक्षात आणत आहेत, याचे प्रेरणादायी सादरीकरण केले. स्थानिक समुदायाला सोबत घेऊन ग्रामीण उद्योजकता कशी वाढवता येईल, याचे उदाहरण त्यांनी दिले.
- गिरीश पाटील (जळगाव): स्थानिक युवा कार्यकर्ते गिरीश पाटील यांनी हवामान बदलाच्या समस्येला ‘संरचनात्मक हिंसा’ असे संबोधले. ते म्हणाले की, “हवामान बदल ही केवळ पर्यावरणाची समस्या नसून ती सध्याच्या चुकीच्या आर्थिक व्यवस्थेचे फळ आहे. भविष्यात जलसंकट आणि संसाधनांसाठी होणारी स्पर्धा मोठ्या सामाजिक संघर्षाला कारणीभूत ठरू शकते.”
गेल्या तीन दिवसांपासून सुरू असलेल्या या वैचारिक मंथनाचा समारोप ११ मार्च रोजी दुपारी जैन हिल्स येथील सुबीर बॉस हॉलमध्ये झाला. या बैठकीतून निघालेला शांततेचा संदेश देशभरातील कानाकोपऱ्यात पोहोचवण्याचा संकल्प यावेळी करण्यात आला.
