वास्तव पोस्ट l जळगाव : तालुक्यातील म्हसावद गावातील स्वातंत्र्य सैनिक पं.ध. थेपडे माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विद्यालय – ८०च्या दशकात उभी राहिलेली गरीब-गरजू विद्यार्थ्यांची शाळा. मातीचा सुगंध, साधी वर्गखोली, मर्यादित साधन सामग्री; पण स्वप्न मात्र मोठी. १९९७-९८ चा तो कार्यकाळ अनेकांच्या आयुष्यात परिवर्तनाचा टप्पा ठरला. कारण त्या वर्षी शाळेत आले गणेश बच्छाव सर. सर वर्गात आले तेव्हा त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात एक विलक्षण तेज जाणवत असे. साधी राहणी, पण उच्च विचार. गोरा-गोमटा चेहरा, डोळ्यांत आत्मविश्वास, आवाजात ठामपणा आणि मनात विद्यार्थ्यांप्रती अपार प्रेम. ते फक्त शिक्षकचं नव्हे ; तर ते प्रेरणादायी शिक्षक व्यक्तिमत्त्व होय.
त्या काळात ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी इंग्रजी म्हणजे भीतीचा विषय. “आपल्याला इंग्रजी येत नाही” हा न्यूनगंड अनेकांच्या मनात घर करून बसला होता. पण गणेश बच्छाव सरांनी हा न्यूनगंड मुळासकट उपटून टाकला. त्यांनी सुरुवात केली अगदी A, B, C, D पासून. अक्षरांची ओळख करून देताना ते विद्यार्थ्यांच्या मनातील भीतीही दूर करत होते. त्यांची शिकवण्याची पद्धत वेगळीच होती. फक्त पाठांतर नव्हे, तर समजून घेणे हे त्यांचे तत्त्व.
व्याकरणातील नियम ते इतक्या सोप्या भाषेत सांगत की अवघड वाटणारे धडेही सहज लक्षात राहत. ते म्हणायचे, “इंग्रजी ही भाषा आहे, भिंत नाही. प्रयत्न केला की ती आपलीच होते.” एका महिन्यात विद्यार्थ्यांच्या बोलण्यात बदल दिसू लागला. वाक्य रचना सुधारली, उच्चार स्पष्ट झाले आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे आत्मविश्वास वाढला. सर विद्यार्थ्यांना केवळ विषय शिकवत नव्हते, तर विचार शिकवत होते. ते प्रत्येक विद्यार्थ्या कडे वेगळ्या नजरेने पाहत. गरीब घरातील मुलांना ते नेहमी प्रोत्साहन देत, “परिस्थिती तुमची ओळख नाही; तुमची मेहनतच तुमची ओळख आहे.” त्यांच्या या वाक्याने अनेकांच्या आयुष्याची दिशा बदलली.
शिस्त आणि प्रेम यांचा सुंदर संगम त्यांच्या स्वभावात होता. वेळेचे महत्त्व, प्रामाणिकपणा, स्वच्छता, आदर हे मूल्य त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या मनात खोलवर रुजवले. शाळेतील प्रार्थनेसाठी उभे राहिलेले सर म्हणजे जणू प्रेरणेचा स्रोतच वाटायचा. त्यांच्या एका नजरेत विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन, तर एका शब्दात धीर मिळायचा. गणेश बच्छाव सरांनी केवळ इंग्रजी शिकवले नाही, तर स्वप्न पाहायला शिकवले. “गावात जन्मलो म्हणून स्वप्नं लहान असावीत असे नाही,” हे त्यांनी विद्यार्थ्यांना पटवून दिले. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे अनेक विद्यार्थी पुढे उच्च शिक्षणासाठी गेले, काही अधिकारी झाले, काही शिक्षक झाले, तर काही उद्योगधंद्यात यशस्वी झाले. पण प्रत्येकाच्या यशामागे एक समान नाव आहे गणेश बच्छाव सर.
आज त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त मन कृतज्ञतेने भरून येते. ज्यांनी ज्ञानाचा दीप लावला, ज्यांनी अज्ञानाचा अंधार दूर केला, ज्यांनी आत्मविश्वासाची ज्योत पेटवली अशा त्या विद्येच्या जादूगाराला शब्दांत व्यक्त करणे अवघड आहे. शिक्षकाचे खरे यश विद्यार्थ्यांच्या यशात असते, आणि सरांचे यश हजारो विद्यार्थ्यांच्या रूपाने आज समाजात कार्यरत आहे. वाढदिवस हा केवळ एक दिवस नसतो; तो त्या व्यक्तीच्या आयुष्यभराच्या कार्याची आठवण करून देणारा क्षण असतो. गणेश बच्छाव सरांचे आयुष्य हे समर्पण, प्रामाणिकता आणि ज्ञानसेवेचे प्रतीक आहे. त्यांनी घडवलेली प्रत्येक पिढी हीच त्यांच्या कार्याची खरी कमाई आहे.
आज या शुभदिनानिमित्त त्यांना मनःपूर्वक शुभेच्छा.
आपले आयुष्य निरोगी, आनंदी आणि दीर्घायुषी जावो.
आपल्या ज्ञानदीपाची ज्योत अशीच प्रखर राहो.
वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा, गणेश बच्छाव सर
आपण आमच्या आयुष्यात सदैव प्रेरणास्थान रहाल.
वास्तव पोस्ट – संपादक ,
दिपक जाधव – जळगाव.
